Tussen Toscane, Umbrië en Rome ligt een streek die in de meeste reisgidsen weinig ruimte krijgt: Tuscia. Het gebied valt grotendeels samen met de provincie Viterbo, in het noorden van Lazio, en heeft een eigen karakter van tufsteendorpen, kratermeren, Etruskische graven en renaissancetuinen. Rome ligt op ruim een uur rijden, maar het landschap en het tempo zijn er heel anders.
Tuscia is een van de streken in de gids vakantie in Lazio. Hieronder staan de plaatsen die op een rondreis passen, een route van zeven dagen en de beste uitvalsbases om te overnachten.
Sogno Italiano e-book
Rijd de mooiste routes door Italië — zonder te missen wat ertoe doet
12 zorgvuldig samengestelde autoroutes met de mooiste wegen, stopplaatsen en tips per route. Bespaar jezelf uren uitzoekwerk en reis met de zekerheid van een expert. 100+ pagina’s.
Waar ligt Tuscia en wat maakt de streek anders?
Tuscia is de historische naam voor het noordelijke deel van Lazio, het kerngebied van de Etrusken voordat Rome de macht overnam. Zij lieten hier necropolissen, wegen uitgehakt in de tufsteen en de fundamenten van steden na. Viterbo is het centrum van de streek.
Het landschap is vulkanisch: plateaus van tufsteen, doorsneden door diepe kloven, met dorpen op de rand van de rots en twee kratermeren, het Lago di Vico en het Lago di Bolsena. Waar Toscane en Umbrië in de zomer druk zijn, is het hier rustiger. De dorpen zijn klein en de wegen ertussen landelijk, wat de streek geschikt maakt voor een rondreis met de auto.
Viterbo: stad van pausen en thermen
Viterbo is een logisch vertrekpunt. In de dertiende eeuw was de stad enkele decennia pauselijke residentie. Tijdens de pausverkiezing van 1268 tot 1271, die bijna drie jaar duurde, sloten de inwoners de kardinalen op in het Palazzo dei Papi om een beslissing af te dwingen. Die gebeurtenis wordt gezien als de oorsprong van het conclaaf.
De middeleeuwse wijk San Pellegrino, met buitentrappen, overwelfde steegjes en gotische ramen, is grotendeels intact gebleven. Viterbo is ook bekend om zijn warmwaterbronnen, die al door de Romeinen werden gebruikt. De Terme dei Papi is een kuuroord met binnen- en buitenbaden; net buiten de stad liggen eenvoudige openluchtbaden, zoals die van Bagnaccio.
In de osteria’s van de stad staat acquacotta op de kaart, een boerensoep van oud brood, groenten en ei.
Villa Lante in Bagnaia en het Palazzo Farnese in Caprarola
Op een kwartier rijden van Viterbo ligt Villa Lante in Bagnaia, een zestiende-eeuwse villa met een tuin die als een reeks terrassen de heuvel af loopt. Water verbindt de niveaus: van een grot bovenaan via fonteinen en een stenen waterketen naar een vierkante vijver beneden.
Een halfuur verder ligt Caprarola, waar het Palazzo Farnese boven het dorp uittorent. Het vijfhoekige paleis werd gebouwd op de fundamenten van een fort en staat bekend om de fresco’s in de zalen en de Scala Regia, een wenteltrap met beschilderde gewelven. Achter het paleis liggen tuinen die tot in het bos doorlopen.
Vignanello, Sutri en Ronciglione
Vignanello heeft een kasteel met een renaissancetuin en ligt tussen wijngaarden die witte en rode DOC-wijnen leveren. Sutri staat op tufsteen en heeft een Romeins amfitheater dat volledig uit de rots is gehouwen; in de wanden eromheen zijn Etruskische graven uitgehakt.
Ronciglione ligt aan de rand van het Lago di Vico, met een barokke kathedraal en een middeleeuwse wijk met gekleurde gevels. In de pasticceria’s zijn tozzetti te koop, harde amandelkoekjes die bij een glas zoete wijn worden gegeten.
Lago di Vico en Lago di Bolsena
Het Lago di Vico ligt op ruim vijfhonderd meter hoogte en is omringd door beukenbossen op de hellingen van de oude krater. Het meer en zijn oevers zijn beschermd als natuurreservaat, met wandelpaden langs het water en naar de top van de Monte Venere.
Verder naar het noorden ligt het Lago di Bolsena, het grootste meer van Lazio. Bolsena, Capodimonte en Marta liggen aan de oever, met stranden waar ’s zomers gezwommen wordt en trattoria’s die vis uit het meer serveren. Het eiland Bisentina is privébezit en alleen te bezoeken met een georganiseerde boottocht.
Bomarzo en Civita di Bagnoregio
Bij Bomarzo ligt het Sacro Bosco, ook wel Parco dei Mostri genoemd: een zestiende-eeuws park met reusachtige beelden van monsters, goden en dieren, uitgehakt in de rotsblokken die er al lagen. Er staat ook een scheef gebouwd huis waarin bezoekers hun evenwicht verliezen.
Een halfuur verder ligt Civita di Bagnoregio, op een tufsteenrots die langzaam afbrokkelt en alleen bereikbaar is via een voetgangersbrug. De bijnaam la città che muore, de stervende stad, verwijst naar die erosie.
Tarquinia en Tuscania: de Etruskische kant van Tuscia
Tarquinia was een van de belangrijkste steden van de Etrusken. In de necropolis van Monterozzi, sinds 2004 UNESCO-werelderfgoed, zijn tientallen graven met muurschilderingen van banketten, dansers en jachttaferelen te bezoeken. Het Museo Nazionale Tarquiniense, in een renaissancepalazzo in het centrum, toont vondsten uit die graven.
Tuscania, een halfuur landinwaarts, heeft middeleeuwse stadsmuren en twee romaanse kerken buiten het centrum, San Pietro en Santa Maria Maggiore. Bij zonsondergang kleurt de tufsteen van de gebouwen oranje.
Vitorchiano
Vitorchiano ligt vlak bij Viterbo op een rotswand boven een kloof, met huizen die direct op de rand van de tufsteen zijn gebouwd. Het middeleeuwse centrum is klein en goed bewaard, met uitzicht over het dal vanaf de pleinen aan de rand.
Route: Tuscia in zeven dagen
Deze route begint en eindigt bij Rome of de luchthaven Fiumicino en gebruikt drie uitvalsbases, zodat er weinig koffers hoeven te worden gepakt.
Op dag één rijd je vanaf Rome naar Sutri en Ronciglione, met een stop aan het Lago di Vico, en overnacht je in Viterbo. Dag twee is voor Viterbo zelf, met San Pellegrino en het Palazzo dei Papi in de ochtend en de thermale baden in de middag. Op dag drie bezoek je Villa Lante in Bagnaia, het Palazzo Farnese in Caprarola en Vignanello, en slaap je opnieuw in Viterbo.
Op dag vier gaat de route via Vitorchiano en het park van Bomarzo naar Civita di Bagnoregio, met overnachting aan het Lago di Bolsena. Dag vijf staat in het teken van het meer: Montefiascone, Marta en Capodimonte, met tijd om te zwemmen. Op dag zes rijd je via Tuscania naar Tarquinia voor de necropolis en het museum, en overnacht je daar. Op dag zeven gaat het via Cerveteri terug naar Fiumicino, ongeveer een uur rijden.
Rijtijden vanaf Viterbo, bij normaal verkeer:
| Bestemming | Afstand | Rijtijd |
|---|---|---|
| Bagnaia (Villa Lante) | ca. 5 km | ca. 10 min |
| Vitorchiano | ca. 10 km | ca. 15 min |
| Bomarzo | ca. 20 km | ca. 25 min |
| Caprarola | ca. 20 km | ca. 30 min |
| Tuscania | ca. 25 km | ca. 30 min |
| Bolsena | ca. 30 km | ca. 40 min |
| Civita di Bagnoregio | ca. 30 km | ca. 40 min |
| Tarquinia | ca. 45 km | ca. 50 min |
| Rome (ringweg) | ca. 80 km | ca. 1 uur 15 min |
Overnachten tijdens een rondreis door Tuscia
Een rondreis door Tuscia laat zich goed verdelen over drie uitvalsbases. Viterbo ligt centraal voor het zuidoosten van de streek: Bagnaia, Caprarola, Bomarzo en Vitorchiano zijn binnen een halfuur rijden. In het historische centrum zijn hotels en B&B’s, en rond de stad liggen hotels met eigen thermale baden.
Aan het Lago di Bolsena zijn Bolsena, Capodimonte en Marta een logische tweede basis, met appartementen, hotels en campings aan het water. Civita di Bagnoregio en Montefiascone liggen op een halfuur rijden.
Voor het Etruskische westen zijn Tarquinia en Tuscania geschikt, met B&B’s in de oude centra en agriturismi in het open land eromheen. Tarquinia ligt bovendien dicht bij de kust, wat in de zomer een strandmiddag mogelijk maakt.
Wie liever op één plek blijft, kiest een agriturismo op het platteland tussen Viterbo en het meer. Veel daarvan koken zelf met producten van het eigen land.
Praktische informatie
De beste periodes voor een rondreis door Tuscia zijn april tot juni en september tot half oktober. In juli en augustus is het in het binnenland heet; de meren en de kust bij Tarquinia bieden dan verkoeling. De winters zijn mild maar nat, en een deel van de restaurants aan het meer is dan gesloten.
Een auto is vrijwel onmisbaar: de streek is dunbevolkt en het openbaar vervoer tussen de dorpen is beperkt. Viterbo heeft wel een treinverbinding met Rome, en Orvieto is het station het dichtst bij Bolsena en Civita. Veel historische centra hebben een ZTL-zone; parkeer buiten de muren.
Op tafel staan acquacotta, de fagioli del Purgatorio, witte bonen uit Gradoli, en vis uit het Lago di Bolsena. De wijn komt onder meer uit Montefiascone, met de witte Est! Est!! Est!!!, uit Vignanello en uit Gradoli, waar de zoete Aleatico wordt gemaakt.
Veelgestelde vragen over een rondreis door Tuscia
Wat is Tuscia precies?
Tuscia is de historische naam voor het noordelijke deel van Lazio, grotendeels gelijk aan de provincie Viterbo. Het was het kerngebied van de Etrusken, en de streek is rijk aan graven, tufsteendorpen, kratermeren en renaissancevilla’s. De naam is afgeleid van Tusci, de Latijnse naam voor de Etrusken.
Is Tuscia geschikt voor een autorondreis?
Ja. De afstanden tussen de plaatsen zijn kort, meestal minder dan een uur rijden, en de wegen zijn rustig. Met drie uitvalsbases, in Viterbo, aan het Lago di Bolsena en in Tarquinia of Tuscania, is de hele streek in een week te zien zonder lange ritten.
Welke dorpen in Tuscia zijn een bezoek waard?
Civita di Bagnoregio is de bekendste plaats, maar ook Vitorchiano, Tuscania, Sutri, Ronciglione en Bolsena passen goed in een rondreis. Voor kunst en tuinen zijn Bagnaia, Caprarola en Bomarzo de belangrijkste stops; voor de Etrusken is dat Tarquinia.
Zijn er thermale baden in Tuscia?
Ja, vooral rond Viterbo. De Terme dei Papi is een kuuroord met binnen- en buitenbaden, en net buiten de stad liggen eenvoudigere openluchtbaden met warm bronwater. Ze zijn het hele jaar open en in het voor- en najaar het aangenaamst.
Hoeveel dagen heb je nodig voor een rondreis door Tuscia?
Een week is genoeg om de streek in een rustig tempo te zien, met overnachtingen op drie plekken. Wie minder tijd heeft, kan in drie of vier dagen Viterbo, Civita di Bagnoregio en het Lago di Bolsena combineren.
Hoe kom je in Tuscia?
De luchthaven Fiumicino ligt op ongeveer een uur rijden van Tarquinia en op anderhalf uur van Viterbo. Daar kun je een huurauto ophalen zonder door Rome te hoeven rijden. Wie met de eigen auto komt, rijdt via de A1 en neemt de afslag Orte of Orvieto.