Wie in Piemonte over wijn begint, komt al snel uit bij de Langhe, met Barolo en Barbaresco als bekendste namen (lees ook Le Langhe: een streek voor fijnproevers). Minder bezoekers vinden hun weg naar het aangrenzende Monferrato, dat sinds 2014 samen met de Langhe en Roero op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat, maar in de uitgebreide gids over Piemonte tot dusver alleen zijdelings aan bod kwam. Het landschap is verwant — glooiende heuvels, wijnranken, dorpen op de toppen — maar de sfeer verschilt. Waar de Langhe inmiddels ruim bezocht wordt, blijft Monferrato een streek waar de wijnbouwer nog vaker aan het woord komt dan de toeristengids.
Basso en Alto Monferrato: het landschap voorbij de Langhe
Monferrato bestaat uit twee delen die, verwarrend genoeg, hun naam ontlenen aan hoogte en niet aan positie op de kaart. Basso Monferrato ligt in het noorden, richting de vlakte bij Casale Monferrato, met zachtere heuvels en een landschap dat overloopt in de rijstvelden rond de Povallei. Alto Monferrato ligt zuidelijker, richting Ligurië, en wordt geleidelijk ruiger naarmate het dichter bij de Apennijnen komt. Tussen beide delen in liggen Asti en Alessandria als de twee provinciehoofdsteden van de streek.
Het landschap wisselt voortdurend tussen wijngaarden, hazelnootbomen en kleine bossen, met op vrijwel elke heuveltop een dorp of een kasteel. Kastelen als dat van Montemagno en Moncalvo herinneren aan de tijd waarin het markgraafschap Monferrato een van de machtigste gebieden van Noord-Italië was, met eigen bondgenootschappen en eigen oorlogen tegen het naburige Asti. Voor wie de streek per fiets of te voet wil verkennen, is een agriturismo tussen de wijnranken een geschiktere uitvalsbasis dan een van de grotere steden — de afstanden tussen de dorpen zijn klein, maar de wegen kronkelen genoeg om haast overbodig te maken.
De infernot: ondergrondse kelders in het Monferrato Casalese
Het kenmerk waarmee Monferrato zich onderscheidt van de Langhe zit niet boven, maar onder de grond. In een handvol dorpen rond Casale Monferrato, waaronder Rosignano Monferrato, Vignale Monferrato en Cella Monte, groeven boeren eeuwenlang met de hand kleine kelderkamers uit de plaatselijke zandsteen, de Pietra da Cantoni. Deze infernot dienden als natuurlijke koelkast voor wijn en voedsel, en zijn zo kenmerkend voor de streek dat ze in 2014 als apart onderdeel van de UNESCO-erkenning zijn opgenomen, naast de wijnlandschappen zelf. In Cella Monte legt het Ecomuseo della Pietra da Cantoni uit hoe de kelders werden uitgehakt, zonder enige technische scholing, en toch stuk voor stuk uniek van vorm.
Vignale Monferrato, een van de dorpen waar de infernot te bezichtigen zijn, combineert dat met een levendig centrum vol wijnhandelaren en een enkele B&B in een gerestaureerd landhuis — een goede optie voor wie een nacht wil blijven om zowel de kelders als de omliggende wijngaarden op zijn gemak te bezoeken.
Canelli: kathedralen onder de grond
Verder naar het zuiden, in de provincie Asti, ligt Canelli, van een heel andere orde dan de rustieke infernot van het Casalese. Onder de negentiende-eeuwse wijnhuizen van de stad liggen de zogenoemde cattedrali sotterranee, ondergrondse kelders die soms veertig meter diep in de rots zijn uitgehakt en qua vorm aan kerkgewelven doen denken. Hier rijpt al meer dan een eeuw de mousserende Asti Spumante volgens de klassieke flesgistingsmethode, bij een constante temperatuur van veertien graden die zomer en winter niet verandert. Wijnhuizen als Bosca, Coppo, Gancia en Contratto bieden rondleidingen door deze kelders, gevolgd door een proeverij.
Wie in Canelli overnacht, doet dat het best in een van de kleinere hotels rond het centrum, met de kelders en de wijnhuizen op loopafstand.
Nizza Monferrato en de Barbera
Terwijl de Langhe wordt geassocieerd met Barolo en Barbaresco, draait Monferrato om een andere druif: de barbera. Nizza Monferrato, iets ten zuidoosten van Asti, geldt als het hart van deze wijntraditie, met een coöperatief systeem van wijnkelders dat al generaties de kwaliteit van de lokale barbera bewaakt. Naast de barbera levert de streek ook de grignolino en de ruché, twee minder bekende druiven die zelden buiten Piemonte worden geëxporteerd en daardoor vrijwel alleen ter plekke te proeven zijn.
De keuken van Monferrato sluit hierop aan met stevige, landelijke gerechten: agnolotti del plin, robiola di Roccaverano — een beschermde geitenkaas — en bonèt, een chocoladepudding met amarettini die zijn naam dankt aan de vorm van een oud hoofddeksel. Het is een keuken die eerder bij de wijn hoort dan andersom.
Praktische informatie voor Monferrato
Monferrato ligt op ongeveer een uur rijden van zowel Turijn als de luchthaven van Malpensa, en is het makkelijkst te verkennen met een huurauto, aangezien het openbaar vervoer tussen de kleinere dorpen beperkt is. De regio leent zich zowel voor een dagtocht vanuit Turijn of de Langhe als voor een verblijf van twee tot drie dagen, gezien de spreiding van de infernot-dorpen, Canelli en Nizza Monferrato over een groter gebied dan de compactere Langhe. Voor bezoek aan de infernot is een afspraak vooraf vaak nodig, aangezien de meeste kelders bij particuliere woningen of gemeentehuizen horen en niet doorlopend toegankelijk zijn.
De herfst, tijdens de wijnoogst, is de drukste maar ook de meest sfeervolle periode; wie liever rustig rondrijdt, kiest voor het late voorjaar. Voor overnachtingen geldt hetzelfde advies als in de Langhe: een agriturismo of kleine B&B tussen de wijnvelden geeft meer van de streek mee dan een hotel in een van de steden.
Veelgestelde vragen over Monferrato
Wat is het verschil tussen de Langhe en Monferrato? Beide streken maken deel uit van hetzelfde UNESCO-wijnlandschap, maar de Langhe draait om Barolo en Barbaresco en trekt aanzienlijk meer bezoekers, terwijl Monferrato rustiger is, om de Barbera-druif draait en zich onderscheidt door de ondergrondse infernot-kelders.
Wat zijn infernot en waar kun je ze bezoeken? Infernot zijn kleine, met de hand uitgehouwen ondergrondse kelders in de zandsteen van het Monferrato Casalese, gebruikt om wijn en voedsel koel te bewaren. Ze zijn te bezichtigen in dorpen als Rosignano Monferrato, Vignale Monferrato en Cella Monte, doorgaans op afspraak.
Wat is de beste tijd om Monferrato te bezoeken? De herfst, tijdens de wijnoogst in september en oktober, is de meest sfeervolle periode maar ook de drukste. Het late voorjaar biedt een rustiger alternatief, met een frisgroen landschap en aanzienlijk minder bezoekers.
Welke wijnen zijn typisch voor Monferrato? Monferrato staat vooral bekend om de Barbera, met Nizza Monferrato als centrum van de productie, aangevuld met de minder bekende Grignolino en Ruché en de mousserende Asti Spumante uit Canelli.