Het Dogenpaleis van Venetië: het machtscentrum van de Republiek

Aan de waterkant van het San Marcoplein staat het Dogenpaleis, het Palazzo Ducale. Ruim duizend jaar lang was het het centrum van de macht van de Republiek Venetië. Hier woonde de doge, de gekozen leider van de stad, en hier vergaderden de raden die de Republiek bestuurden. Er werd recht gesproken, gevangenen werden er opgesloten, en ambassadeurs uit heel Europa en het Oosten werden er ontvangen in zalen die bedoeld waren om indruk te maken. Wie het paleis bezoekt, loopt door het hart van een staat die met handel, diplomatie en een strak georganiseerd bestuur een van de machtigste van zijn tijd werd.

Het Dogenpaleis staat naast de Basiliek van San Marco, aan het plein dat het centrum van Venetië vormt. Een overzicht van de stad staat in de gids over vakantie in Venetië.

Een paleis als staatsgebouw

Op deze plek stond al in de negende eeuw een versterkte residentie van de doge, met torens en muren. Na meerdere branden werd die vervangen. Het huidige gebouw ontstond vanaf het midden van de veertiende eeuw. De vleugel aan de lagune, met de grote zaal van de Grote Raad, werd als eerste gebouwd. De gevel aan de Piazzetta, het plein tussen de basiliek en het water, volgde vanaf 1424. Het ontwerp wordt traditioneel toegeschreven aan Filippo Calendario, maar dat is niet met zekerheid vastgesteld.

Het paleis is een hoogtepunt van de Venetiaanse gotiek. Onderaan staat een open galerij van zware zuilen, met daarboven een loggia met fijn bewerkte bogen. Daarop rust een massieve muur van roze en witte steen in een ruitpatroon, met maar enkele ramen. De opbouw is ongebruikelijk: het lichte, open deel staat onder, het zware gesloten deel boven. Dat geeft het gebouw zijn karakter.

In 1574 en 1577 verwoestten twee branden een groot deel van het interieur, met schilderijen van onder anderen Bellini en Titiaan. De zalen die je nu ziet, werden daarna opnieuw ingericht door de schilders van de volgende generatie: Tintoretto, Veronese en Palma il Giovane.

Wat je ziet bij een bezoek

De Porta della Carta en de binnenplaats

De oude hoofdingang van het paleis is de Porta della Carta, een gotische poort tussen het paleis en de basiliek, uit de vijftiende eeuw. Boven de poort knielt de doge Francesco Foscari voor de gevleugelde leeuw van Sint-Marcus. Bezoekers gaan nu naar binnen aan de kant van de lagune, maar komen uit op dezelfde binnenplaats.

Aan de binnenplaats staat de Scala dei Giganti, de Trap van de Reuzen. Bovenaan staan twee enorme beelden van Mars en Neptunus van Jacopo Sansovino, die de macht van Venetië op land en op zee symboliseren. Boven aan deze trap werd de doge gekroond.

De Scala d’Oro

Via de Scala d’Oro, de gouden trap met een gewelf van verguld stucwerk, gingen hoge gasten naar de staatsiezalen op de bovenste verdiepingen. Het is een van de eerste ruimtes van de rondgang, en ze laat meteen zien waar het paleis voor bedoeld was: indruk maken.

De zalen van het bestuur

Op de bovenste verdieping liggen de zalen waar de Republiek werd bestuurd. In de Sala delle Quattro Porte wachtten ambassadeurs op hun audiëntie. In de Sala del Collegio ontving de doge met zijn naaste adviseurs de buitenlandse gezanten, onder een plafond met schilderijen van Veronese. In de Sala del Senato vergaderde de Senaat over oorlog, handel en diplomatie.

De Sala del Consiglio dei Dieci was de zaal van de Raad van Tien, die de veiligheid van de staat bewaakte en verdachten van verraad onderzocht. In de muren van het paleis zitten de Bocche di Leone, brievenbussen in de vorm van een leeuwenkop, waarin burgers anonieme aanklachten konden deponeren.

De Zaal van de Grote Raad

De grootste ruimte van het paleis is de Sala del Maggior Consiglio, de zaal van de Grote Raad. Ze is ruim vijftig meter lang en vijfentwintig meter breed. Hier kwamen de mannelijke leden van de Venetiaanse adel bijeen, soms meer dan duizend tegelijk, om wetten goed te keuren en ambtenaren te kiezen.

Achter de verhoging van de doge beslaat het Paradijs van Tintoretto, geschilderd met zijn zoon Domenico en zijn werkplaats, de volledige wand. Het doek is ruim twintig meter breed en behoort tot de grootste olieverfschilderijen ter wereld. Aan het plafond hangt de Apotheose van Venetië van Veronese. Langs de bovenrand van de wanden loopt een fries met de portretten van de doges. Op één plek hangt in plaats van een portret een zwarte sluier: voor Marino Faliero, de doge die in 1355 werd onthoofd na een poging tot staatsgreep.

In de aangrenzende Sala dello Scrutinio werden de stemmen geteld. Daar hangt een groot doek van de Slag bij Lepanto, de zeeslag van 1571 waarin Venetië met zijn bondgenoten de Ottomaanse vloot versloeg.

De Brug der Zuchten en de gevangenissen

Via een gang verlaat je het paleis over de Ponte dei Sospiri, de Brug der Zuchten. Deze overdekte brug van witte steen uit het begin van de zeventiende eeuw verbindt het paleis met de Prigioni Nuove, de nieuwe gevangenissen aan de overkant van het kanaal. De naam kreeg de brug pas in de negentiende eeuw, door de romantische dichters, onder wie Lord Byron. Ze verwijst naar de veroordeelden die door de kleine stenen tralievensters een laatste blik op de lagune wierpen.

Aan de overkant loop je door de cellen en gangen van de gevangenis, en daarna terug over dezelfde brug. Het is een van de weinige plekken waar je de Brug der Zuchten van binnen ziet. De bekendste foto van de brug maak je vanaf de buitenkant, vanaf de Ponte della Paglia aan de waterkant.

De geheime gangen

Naast de gewone rondgang organiseert het paleis rondleidingen langs de Itinerari Segreti, de geheime gangen. Je loopt door de kantoren van de ambtenaren en de kamer van de staatsinquisiteurs, de folterkamer en de Piombi: de cellen onder het loden dak, waar de gevangenen ’s zomers stikten van de hitte en ’s winters bevroren. Daar zat Giacomo Casanova in 1755 gevangen, en in de nacht van 31 oktober 1756 ontsnapte hij via het dak. De rondleidingen zijn in kleine groepen, op vaste tijden, en vooraf reserveren is noodzakelijk.

Praktische informatie

Het Dogenpaleis wordt beheerd door de stedelijke musea van Venetië. Het toegangskaartje geeft ook toegang tot het Museo Correr, het Archeologisch Museum en de monumentale zalen van de Biblioteca Marciana, aan de overkant van het San Marcoplein. Het paleis is dagelijks open. De openingstijden verschillen per seizoen.

Koop je kaartje vooraf online met een tijdslot, zeker in het hoogseizoen. De rij bij de kassa kan dan een uur of langer zijn. De rustigste momenten zijn de vroege ochtend en het eind van de middag.

Reken voor de gewone rondgang op anderhalf tot twee uur. De rondleiding langs de geheime gangen duurt ongeveer anderhalf uur extra. De route telt veel trappen en smalle doorgangen, vooral in de gevangenissen, en is voor rolstoelgebruikers maar beperkt toegankelijk.

Combineer het paleis met de Basiliek van San Marco en de Campanile, die ernaast staan. Hoe je dat in één of twee dagen inpast, lees je in Venetië in één dag en Venetië in twee dagen.

Overnachten bij het San Marcoplein

Wie vlak bij het Dogenpaleis overnacht, kan het San Marcoplein vroeg in de ochtend zien, voordat de bezoekers komen, en ’s avonds, als de verlichting aan is. De hotels rond het plein en aan de Riva degli Schiavoni behoren tot de duurste van de stad. In het westelijke deel van Castello, op vijf tot tien minuten lopen, zijn kleinere hotels en B&B’s. Welke wijk bij je past, lees je in het artikel over de wijken van Venetië.

Veelgestelde vragen over het Dogenpaleis

Hoe lang duurt een bezoek aan het Dogenpaleis?
De gewone rondgang, van de binnenplaats via de staatsiezalen en de Zaal van de Grote Raad tot de Brug der Zuchten en de gevangenissen, duurt anderhalf tot twee uur. Met de rondleiding langs de geheime gangen erbij reken je op drie tot drieënhalf uur.

Moet je kaartjes voor het Dogenpaleis vooraf kopen?
Het is sterk aan te raden. Wie vooraf online een kaartje met een tijdslot koopt, slaat de rij bij de kassa over, die in het hoogseizoen een uur of langer kan zijn. Voor de rondleiding langs de geheime gangen is vooraf reserveren noodzakelijk, omdat de groepen klein zijn en snel vol zitten.

Kun je over de Brug der Zuchten lopen?
Ja, de Brug der Zuchten is onderdeel van de rondgang door het Dogenpaleis. Je loopt over de brug naar de nieuwe gevangenissen en via dezelfde brug weer terug. Het is de enige manier om de brug van binnen te zien. De bekende foto van de brug maak je vanaf de Ponte della Paglia, aan de waterkant naast het paleis.

Waar zat Casanova gevangen?
Giacomo Casanova zat in 1755 en 1756 gevangen in de Piombi, de cellen onder het loden dak van het Dogenpaleis zelf. In de nacht van 31 oktober 1756 wist hij via het dak te ontsnappen. De Piombi zijn te bezoeken met de rondleiding langs de geheime gangen.

Wat is het bekendste schilderij in het Dogenpaleis?
Het Paradijs van Tintoretto, in de Zaal van de Grote Raad, is het bekendste werk. Het beslaat de volledige wand achter de verhoging van de doge en behoort tot de grootste olieverfschilderijen ter wereld. Aan het plafond van dezelfde zaal hangt de Apotheose van Venetië van Veronese.