Basilicata is de regio die veel reizigers doorkruisen zonder het te merken. Wie van Puglia naar Calabrië rijdt, of van Napels naar de hak van de laars, steekt haar ergens over. Het is een land van kale heuvels, graanvelden en bergdorpen die als adelaarsnesten op de rotsen zitten, waar de wegen leeg zijn en de dorpen ’s middags stilvallen. Toch ligt hier ook Matera, een van de meest bezochte steden van Zuid-Italië, en grenst de regio aan twee verschillende zeeën.
Deze gids over vakantie in Basilicata beperkt zich tot de plaatsen die de reis waard zijn: Matera, de Dolomiti Lucane, de spookstad Craco, Maratea aan de Tyrreense Zee, de Griekse resten van Metaponto en het Pollino. Per bestemming staan de afstanden erbij, en aan het eind volgt hoe Basilicata te combineren is met Puglia of Calabrië.
Waar ligt Basilicata?
Basilicata ligt in het zuiden van Italië, ingeklemd tussen Campania in het westen, Puglia in het noorden en oosten en Calabrië in het zuiden. Op de kaart vormt de regio de wreef van de Italiaanse laars. Ze heeft twee korte kuststroken: zo’n dertig kilometer aan de Tyrreense Zee rond Maratea en een langere, vlakke strook aan de Ionische Zee bij Metaponto en Policoro.
Het grootste deel van de regio bestaat uit bergen en heuvels. In het westen lopen de Apennijnen, in het oosten het kalkplateau van de Murgia en de kleiheuvels rond Craco. Basilicata telt ruim een half miljoen inwoners, verdeeld over twee provincies: Potenza, met de gelijknamige regiohoofdstad, en Matera. De oude naam van het gebied is Lucania, naar het volk van de Lucani. Die naam leeft voort in de keuken, in de wijn en in de Dolomiti Lucane.
Praktisch: Basilicata heeft geen eigen luchthaven voor internationale vluchten. De gebruikelijke toegangspoort is Bari, op ongeveer een uur rijden van Matera; voor de Tyrreense kust ligt Napels gunstiger. Een huurauto is vrijwel onmisbaar, want het openbaar vervoer tussen de dorpen is beperkt.
Matera: de Sassi en de rotskerken
Matera is voor de meeste reizigers de reden om naar Basilicata te komen. De stad ligt aan de rand van een diepe kloof, waar de Sassi zich als een amfitheater van grotwoningen, trappen en rotskerken langs de helling vlijen. De wijken werden in de jaren vijftig ontruimd als symbool van armoede. Sinds 1993 staan ze op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, en in 2019 was Matera Culturele Hoofdstad van Europa.
Aan de overkant van de kloof ligt het park van de Murgia Materana, met neolithische nederzettingen en tientallen rotskerken op een kaal plateau. Vanaf de Belvedere di Murgia Timone ligt de stad in één beeld tegenover de toeschouwer.
Praktisch: Matera ligt in het uiterste oosten van Basilicata, op 65 kilometer van Bari. Een volle dag is genoeg voor de hoogtepunten, twee dagen geven ruimte voor de Murgia. Overnachten in de Sassi, in een tot kamer verbouwde grot, is een ervaring op zich; reserveer in mei, september en oktober ruim vooraf.
De Dolomiti Lucane: Castelmezzano en Pietrapertosa
In het hart van de regio, ten oosten van Potenza, steken de zandsteenpieken van de Dolomiti Lucane uit het bos. Tegen die rotsen zijn twee dorpen gebouwd: Castelmezzano, dat als een kerststal tegen de helling ligt, en Pietrapertosa, op ruim duizend meter het hoogste dorp van Basilicata. Ze liggen hemelsbreed nog geen twee kilometer van elkaar. Wie wil, wandelt van het ene naar het andere over het Sentiero delle Sette Pietre of glijdt aan een staalkabel over de vallei met de Volo dell’Angelo.
De dorpen zijn het bekendste deel van een groter berggebied, beschreven in het artikel over de Lucaanse Apennijnen, met ook Acerenza, Guardia Perticara en Viggianello.
Praktisch: Castelmezzano ligt op ongeveer anderhalf uur rijden van Matera en drie kwartier van Potenza. Een halve dag volstaat voor beide dorpen; met de Volo dell’Angelo en de wandeling is een hele dag beter. Een B&B in een van de dorpen geeft de kans om de pieken in het avondlicht te zien. De Volo dell’Angelo is open van mei tot november volgens een vaste kalender.
Craco: de spookstad van Basilicata
Tussen Matera en de Ionische kust staat Craco op een heuvel van klei, met een middeleeuwse toren als kroon. Het dorp werd vanaf 1963 na een reeks aardverschuivingen stap voor stap verlaten. Wat achterbleef, is een complete stad zonder inwoners: kerken met ingestorte daken, palazzi met lege raamkozijnen en stegen waar alleen de wind doorheen gaat.
Filmmakers zagen er een kant-en-klaar decor in. Craco is te zien in The Passion of the Christ en in de Bondfilm Quantum of Solace. Het dorp is alleen met een gids te bezoeken, met een helm, over een vaste route langs de veilige delen.
Praktisch: Craco ligt op ongeveer een uur rijden van Matera. Een bezoek duurt anderhalf tot twee uur, inclusief de rondleiding. Combineer het met Metaponto aan de kust, op drie kwartier rijden. Matera is voor deze dagtocht de logische uitvalsbasis.
De kusten van Basilicata: Maratea en Metaponto
Maratea en de Tyrreense kust
Maratea is het enige stuk Basilicata aan de Tyrreense Zee, en het verschilt van alles wat er landinwaarts ligt. De bergen vallen hier recht in een donkerblauwe zee, met kiezelbaaien, grotten en een kustweg die als een lint langs de rotsen loopt. Het oude centrum ligt verscholen in een plooi van de berg. Op de top van de Monte San Biagio kijkt sinds 1965 een ruim twintig meter hoog Christusbeeld uit over de golf van Policastro. De kust van Maratea staat ook in het overzicht van de mooiste kustroutes van Italië.
Praktisch: Maratea ligt op ruim twee uur rijden van Napels en op twee en een half tot drie uur van Matera. Het is daardoor eerder een bestemming voor een aparte strandvakantie of een stop op weg naar Calabrië dan een dagtocht. Een hotel aan de kust bij Fiumicello of Acquafredda ligt dicht bij de baaien. Maratea heeft een treinstation aan de lijn Napels–Reggio Calabria.
Metaponto en de Ionische kust
Aan de andere kant van de regio is de kust vlak, met lange zandstranden en pijnbomen. Hier stichtten Grieken in de zevende eeuw voor Christus de kolonie Metapontion. Volgens de overlevering onderwees Pythagoras er en stierf hij er. Van de stad resteren de Tavole Palatine, vijftien Dorische zuilen van een tempel voor Hera, midden in de akkers. Verderop, bij Policoro, toont een archeologisch museum de vondsten van de Griekse stad Herakleia.
Praktisch: Metaponto ligt op ongeveer drie kwartier rijden van Matera. De Ionische kust is in juli en augustus vooral bij Italiaanse gezinnen populair; wie er een strandweek wil, vindt rond Policoro een resort met eigen strand en zwembad.
Het Pollino en het noorden van Basilicata
In het zuiden grenst Basilicata aan Calabrië via het Parco Nazionale del Pollino, het grootste nationale park van Italië. Het is een gebied van beukenbossen, kalkkammen en hoogvlaktes boven de 1.500 meter. Het symbool van het park is de pino loricato, een pijnboom met een schors als een harnas die op de kale toppen eeuwen oud wordt. In de dorpen aan de oostkant, zoals San Paolo Albanese, wonen nog Arbëreshë, nakomelingen van Albanezen die hier in de vijftiende eeuw neerstreken en hun taal hebben bewaard.
In het noorden, rond de uitgedoofde vulkaan Monte Vulture, ligt een heel ander landschap. Op de hellingen groeit de Aglianico del Vulture, de belangrijkste wijn van de regio. In de krater liggen de twee meren van Monticchio. In Melfi staat het kasteel waar keizer Frederik II in 1231 zijn wetboek uitvaardigde.
Praktisch: het Pollino ligt op ruim twee uur rijden van Matera en is het best te verkennen vanuit een agriturismo aan de rand van het park. Melfi en de Vulture liggen op ongeveer twee uur van Matera en zijn makkelijker te combineren met een reis door het noorden van Puglia.
Eten en drinken in Basilicata
De keuken van Basilicata is die van een arm, bergachtig binnenland, en dat is haar kracht. Het brood van Matera, de gedroogde peperoni cruschi uit Senise, de lucanica-worst en de caciocavallo van de Podolica-koeien zijn producten die ontstonden uit de noodzaak om voedsel te bewaren. Pasta wordt met de hand gedraaid, als cavatelli of orecchiette, en geserveerd met cime di rapa, broodkruim of een ragout van lam. De Aglianico del Vulture, een stevige rode wijn met een lange houdbaarheid, wordt in Italië ook wel de Barolo van het zuiden genoemd.
Basilicata combineren met Puglia en Calabrië
De meeste reizigers zien Basilicata als onderdeel van een reis door Puglia. Matera ligt op een uur van Bari en is zonder omweg in te passen in de autoroute door de Murgia, die vanuit Castel del Monte via Matera naar Alberobello loopt. Wie twijfelt over de verhouding tussen de twee regio’s, vindt in Waarheen in Puglia en Matera een indeling per reisduur.
Een week Basilicata zelf laat zich als een route rijden. Twee nachten in Matera met een dagtocht naar Craco en Metaponto worden gevolgd door een nacht bij Castelmezzano. Daarna gaat de route via het Pollino naar Maratea aan de Tyrreense kust. Vanaf Maratea is het een korte rit naar Calabrië, zodat de route vloeiend overgaat in een roadtrip door Calabrië.
Waar slapen in Basilicata?
De keuze voor een slaapplek hangt in Basilicata sterk af van de route, omdat afstanden over binnenwegen langer duren dan de kaart doet vermoeden. Matera heeft het grootste en meest bijzondere aanbod, met grotkamers in de Sassi en een vakantiewoning in de bovenstad voor wie langer blijft.
Voor het binnenland is een accommodatie in of bij Castelmezzano of Pietrapertosa praktischer dan steeds terugrijden naar Matera.
Aan de kust werkt Maratea goed als tweede basis, met uitzicht op zee en de mogelijkheid om door te reizen naar Calabrië.
Veelgestelde vragen over Basilicata
Waar ligt Basilicata in Italië?
Basilicata ligt in Zuid-Italië, tussen Campania, Puglia en Calabrië, en vormt de wreef van de Italiaanse laars. De regio heeft een korte kust aan de Tyrreense Zee bij Maratea en een kust aan de Ionische Zee bij Metaponto. De hoofdstad is Potenza; de bekendste stad is Matera.
Wat zijn de hoogtepunten van Basilicata?
De belangrijkste hoogtepunten van Basilicata zijn Matera met de Sassi en de rotskerken, de bergdorpen Castelmezzano en Pietrapertosa in de Dolomiti Lucane, en de spookstad Craco. Daarnaast zijn er de kust van Maratea met het Christusbeeld en de Griekse tempel van Metaponto. Wie van natuur houdt, kan in het Pollino, het grootste nationale park van Italië, wandelen tussen eeuwenoude pijnbomen.
Hoeveel dagen heb je nodig voor Basilicata?
Voor Matera en een dagtocht naar Craco of de Dolomiti Lucane zijn twee tot drie dagen voldoende. Wie ook Maratea en het Pollino wil zien, heeft vijf tot zeven dagen nodig, omdat de afstanden over bergwegen veel tijd kosten. Een combinatie met Puglia of Calabrië verlengt de reis meestal tot twee weken.
Wat is de beste reistijd voor Basilicata?
De beste reistijd voor Basilicata is april tot en met juni en september tot en met oktober, wanneer het in Matera en de bergdorpen aangenaam is om te wandelen. In juli en augustus is het binnenland heet, maar dan zijn de kust bij Maratea en de hoogvlaktes van het Pollino op hun best. De Volo dell’Angelo bij Castelmezzano is open van mei tot november volgens een vaste kalender.
Hoe combineer je Basilicata met Puglia?
Basilicata en Puglia zijn eenvoudig te combineren, omdat Matera op ongeveer een uur rijden van Bari en op ruim een uur van Alberobello ligt. De meeste reizigers voegen twee of drie nachten Matera toe aan een rondreis door Puglia. Wie meer tijd heeft, rijdt vanuit Matera verder naar de Dolomiti Lucane of Craco voordat de reis terugkeert naar de Pugliese kust.