Basilicata

De Lucaanse Apennijnen: wild gebergte in het hart van Basilicata

Castelmezzano

Er zijn wegen in Basilicata die nergens naartoe lijken te leiden. Smalle asfaltlinten die omhoogkronkelen langs ravijnen, door beukenbossen, langs dorpen die zo diep in de rots zijn gebouwd dat ze pas zichtbaar worden als je er bijna voorbij bent. De Lucaanse Apennijnen zijn geen gebergte dat zichzelf aanprijst. Het ligt er — massief, onverstoorbaar en grotendeels onbekend bij wie niet de moeite heeft genomen erheen te rijden.

Toch is dit een van de meest indrukwekkende berglandschappen van het Italiaanse zuiden. De keten doorsnijdt Basilicata van noord naar zuid, met toppen die oplopen tot boven de 2.000 meter, diepe valleien waar de rivier de Agri door stroomt, en een reeks middeleeuwse bergdorpen die op rotsen en richels geplakt lijken alsof zwaartekracht hier andere regels volgt. Nationaal Park Appennino Lucano Val d’Agri Lagonegrese beschermt een groot deel van dit gebied — een van de jongste nationale parken van Italië, opgericht in 2007.

De Lucaanse Apennijnen vormen het zuidelijke deel van de lange bergketen die het hele Italiaanse schiereiland doorkruist.

Wie Basilicata bezoekt, denkt al snel aan Matera. Terecht. Maar de regio heeft een tweede gezicht, minder gefotografeerd en minder bezocht, en dat gezicht kijkt uit over bergkammen en stille valleien.

De Dolomiti Lucane: twee dorpen, één landschap

Halverwege de provincie Potenza, op een plek waar de aarde opgetild lijkt te zijn in grillige vormen, liggen Castelmezzano en Pietrapertosa. Twee dorpen die hemelsbreed nog geen twee kilometer van elkaar liggen. Twee werelden die op dezelfde rotswand gebouwd zijn.

De naam zegt het al: Dolomiti Lucane. De vergelijking met de Dolomieten in het noorden is visueel begrijpelijk — grijze zandsteenpieken, spitse richels, wanden die loodrecht omhoog schieten — maar het karakter is anders. Hier geen skiliften of berghotels. Hier heersen stille stegen en stenen trappen die in de rots zijn uitgehakt, en aan het einde van elke straat opent zich de vallei.

Castelmezzano, op 750 meter hoogte, hangt letterlijk tussen de pieken. Huizen zijn in de rots gebouwd of er tegenaan gezet, soms beide tegelijk. Het dorp telt nauwelijks meer dan zeshonderd inwoners, maar de dichtheid aan steen, schaduw en geschiedenis is enorm. Boven het centro storico steken de karakteristieke zandsteenformaties omhoog — de Tre Dita, de Basilisco — als een decor dat niemand bedacht heeft maar dat er altijd al zo uitzag.

Foto robi_ciaffoni

Aan de overkant van de vallei, op 1.088 meter, ligt Pietrapertosa. Het hoogste dorp van Basilicata, vastgeklampt aan een rotsmassief waarop de ruïnes van een Normandisch-Zwabisch kasteel staan. Vanuit het dorp kijk je recht op Castelmezzano — zo dichtbij dat je de details van de gevels kunt onderscheiden, zo ver dat de lucht ertussen voelbaar is.

Tussen de twee dorpen loopt het Sentiero delle Sette Pietre, een oud boerenpad van ongeveer twee kilometer. Het daalt vanaf Castelmezzano, op zo’n 770 meter, af naar het dal van de Caperrino op 660 meter en klimt aan de overkant weer naar Pietrapertosa. Onderweg markeren zeven stenen sculpturen de legendes over heksen en betoveringen die hier eeuwenlang mondeling werden doorgegeven. De wandeling duurt een tot twee uur en vraagt om goede schoenen, vooral voor de klim aan het eind. Wie liever vliegt, neemt de Volo dell’Angelo: een stalen kabel van ruim 1,4 kilometer waarlangs bezoekers in een harnas over de vallei glijden, op een hoogte van soms honderden meters boven de grond.

Beide dorpen zijn opgenomen in de lijst van de Borghi più belli d’Italia — een erkenning die voor één van beide al bijzonder zou zijn, maar voor twee dorpen op loopafstand van elkaar extra gewicht heeft.

Praktisch: Castelmezzano en Pietrapertosa zijn het best per auto te bereiken. Vanuit Potenza rijden een paar keer per dag lijnbussen, maar de dienstregeling is beperkt. Parkeren kan in de aangewezen zones aan de rand van de dorpen; de stegen zelf zijn te smal voor auto’s. Een B&B in een van beide dorpen maakt het mogelijk om ’s avonds het licht op de rotsen te zien als de dagjesmensen vertrokken zijn. De Volo dell’Angelo werkt van mei tot november volgens een vaste openingskalender, dus niet elke dag; reserveren is in de zomer noodzakelijk.

Foto robi_ciaffoni

Acerenza: de kathedraalstad op de rots

Niet alle borghi in de Lucaanse Apennijnen liggen midden in de bergen. Acerenza staat op een rots op 833 meter hoogte, maar kijkt uit over de brede vlakte van het Bradano-dal — een positie die al voor de Romeinen strategisch was en dat, gezien de bouw van een van de indrukwekkendste Romaanse kathedralen van het zuiden, voor de Normandiërs ook was.

De Cattedrale di Santa Maria Assunta e San Canio, gebouwd in de elfde eeuw, overheerst het silhouet van het dorp. Van ver zichtbaar, van dichtbij bijna buitenproportioneel groot voor een dorp van deze omvang. Binnenin: een romaans schip, een crypte uit de zestiende eeuw, en een marmeren buste van de Romeinse keizer Julianus de Afvallige — een vondst die hier weinig uitleg krijgt en des te meer intrigeert.

Lees ook  5 Minder bekende Italiaanse wijnregio’s voor authentiek wijntoerisme

Het dorp zelf is klein en rustig. Smalle straten, stenen bogen, een panoramaterras dat uitkijkt over de vlakte. Acerenza wordt ook wel de “città cattedrale” genoemd — de kathedraalstad — en dat etiket is verdiend. Hier is de kerk geen onderdeel van het dorp; het dorp is gebouwd om de kerk.

Praktisch: Acerenza ligt op ongeveer een uur rijden van Castelmezzano, via provinciale wegen door het binnenland. Combineer een bezoek in de ochtend en reserveer de middag voor de rit naar de Dolomiti Lucane. Acerenza zelf heeft weinig slaapplekken; Potenza, op ongeveer veertig kilometer, biedt meer keuze aan hotels.

Guardia Perticara en Viggianello: twee borghi aan de rand van het Pollino

Wie de Lucaanse Apennijnen van noord naar zuid doorrijdt, komt terecht in landschappen die steeds robuuster en stiller worden. Guardia Perticara, gelegen in de provincie Potenza op 750 meter hoogte, is een van die dorpen die geen aandacht vragen maar alle aandacht verdienen.

Het dorp is opgebouwd in de typisch Lucaanse steen — goudgeel en warm in het middaglicht — met een middeleeuws stratenpatroon dat zo compact is dat je het in een halfuur hebt doorkruist. En toch verdwijnt de tijd hier op een manier die geen verband houdt met de omvang van het dorp. Guardia Perticara draagt zowel de Borghi più belli d’Italia-status als een Bandiera Arancione van de Touring Club. Beide zijn verdiend.

Viggianello ligt nog verder naar het zuiden, op de grens van het Pollino-massief. Het dorp staat aan het begin van het Parco Nazionale del Pollino, het grootste nationale park van Italië naar oppervlakte. Oude Loricato-pijnbomen groeien op de hoge flanken van de Monte Pollino; het dorp zelf is het vertrekpunt voor wandelingen en autoroutes door dit nauwelijks bezochte parklandschap.

Viggianello heeft geen spectaculaire skyline en geen enkel monument dat internationaal bekend is. Wat het heeft, is een positie: hoog genoeg om de berglucht te voelen, laag genoeg om een menselijke maat te houden in een landschap dat zich aan alle kanten openbaart.

Praktisch: Guardia Perticara ligt op ongeveer anderhalf uur rijden van Matera, Viggianello op ruim twee uur. Beide lenen zich als tussenstop op een rondreis richting Calabrië of de Tyrreense kust. Rond Viggianello liggen enkele boerderijen waar een agriturismo gasten ontvangt. Het dorp is ook een goede uitvalsbasis voor wandelingen in het Pollino.

Rijden door de Lucaanse Apennijnen

Een rondreis door de Lucaanse Apennijnen heeft geen vaste route nodig. Wat het vraagt is tijd en de bereidheid om langzaam te rijden. De bergweg tussen Castelmezzano en Pietrapertosa is een van de mooiste van Basilicata — smal, bochtig, met uitzichten die zich onverwacht openen aan elke bocht. De wegen richting Acerenza door de Bradano-vlakte geven een ander soort schoonheid: breed en leeg, met het dorp dat al van ver als een vuist op de rots zichtbaar is.

Lees ook  Malcesine: middeleeuwse charme aan de oostoever van het Gardameer

Het landschap van de Lucaanse Apennijnen wisselt snel. Beukenbossen gevolgd door kale rotswanden gevolgd door hoge weilanden gevolgd door kleihellingen die de Italianen calanchi noemen — gegroefd door erosie in vormen die aan niets anders doen denken. Het zijn die calanchi die Basilicata zijn onmiskenbare gezicht geven, het zijn de bergdorpen die het reliëf bewoonbaar en betekenisvol maken.

Een rondreis van drie tot vier dagen — met een verblijf in de buurt van de Dolomiti Lucane, een nacht in of bij Matera, en een dag richting Pollino — dekt het essentiële. Wie meer tijd heeft, rijdt ook door de Val d’Agri, langs het meer van Pietra del Pertusillo, een stuwmeer omringd door heuvels dat er op sombere ochtenden uitziet als een fjord.

Veelgestelde vragen over de Lucaanse Apennijnen

Wat zijn de Lucaanse Apennijnen? De Lucaanse Apennijnen zijn het deel van de Apennijnenketen dat door Basilicata loopt. Het gebied omvat hoge bergtoppen, diepe valleien, middeleeuwse bergdorpen en meerdere beschermde natuurgebieden, waaronder het Nationaal Park Appennino Lucano Val d’Agri Lagonegrese en het aangrenzende Pollino-park.

Hoe kom ik bij Castelmezzano en Pietrapertosa? Castelmezzano en Pietrapertosa zijn het best per auto bereikbaar. Vanuit Potenza is het ongeveer 45 minuten rijden, vanuit Matera circa anderhalf uur over binnenwegen. Er rijden lijnbussen vanuit Potenza, maar met een beperkte dienstregeling. Parkeer buiten het centrum en loop het dorp in, want de stegen zijn te smal voor auto’s.

Is de Volo dell’Angelo de moeite waard? De Volo dell’Angelo is voor wie geen hoogtevrees heeft de snelste en meest spectaculaire manier om de Dolomiti Lucane te zien. De kabel tussen Pietrapertosa en Castelmezzano is ruim 1,4 kilometer lang en hangt op het hoogste punt honderden meters boven de vallei. De attractie is open van mei tot november volgens een vaste kalender, niet dagelijks, en in de zomer is reserveren noodzakelijk.

Wanneer is de beste tijd voor een bezoek aan de Lucaanse Apennijnen? Mei en juni zijn uitstekend: aangenaam, groen en weinig bezoekers. September en oktober geven koelere temperaturen en herfstkleuren in de bossen. Juli en augustus zijn warm en droger; de hogere lagen zijn dan aangenaam, de lage valleien wat zwaarder. De winter is stil maar sommige bergwegen kunnen bij sneeuw of ijs onbegaanbaar zijn.

Kan ik de Lucaanse Apennijnen combineren met Matera? Goed zelfs. Matera ligt aan de rand van het berggebied en is een logische uitvalsbasis voor een rondreis door de regio. Combineer twee dagen Matera met twee tot drie dagen in het bergachtige binnenland richting de Dolomiti Lucane, Acerenza en het Pollino-massief.