Murano: het glaseiland in de lagune van Venetië

Op tien minuten varen van de noordkant van Venetië ligt Murano, een eilandengroep van zeven eilandjes die door bruggen en kanalen met elkaar verbonden zijn. Al ruim zeven eeuwen is het de plek waar het Venetiaanse glas wordt gemaakt. Vanaf de vaporetto zie je eerst de witte vuurtoren, daarna de schoorstenen van de glasovens. Langs de kades liggen de werkplaatsen, de fornaci, waar het glas nog altijd met de hand wordt geblazen.

Murano ligt in de lagune van Venetië, in de regio Veneto. Samen met Burano en Torcello vormt het de klassieke dagtocht door de lagune.

Waarom het glas naar Murano verhuisde

In de dertiende eeuw stonden de glasovens nog in Venetië zelf. De stad was grotendeels van hout gebouwd, en de ovens brandden dag en nacht. In 1291 besloot de Republiek ze naar Murano te verplaatsen om het brandgevaar te beperken. Er speelde ook een tweede motief: op een eiland waren de glasmakers en hun technieken beter te controleren.

De glasmakers kregen een bijzondere status. Ze genoten privileges die voor ambachtslieden ongewoon waren, en hun dochters mochten met edelen trouwen. Maar ze mochten de Republiek niet verlaten. Wie zijn kennis naar het buitenland bracht, riskeerde zware straffen. Zo bleef Murano eeuwenlang het centrum van de glasproductie in Europa.

De technieken van het Muranoglas

Het glas van Murano dankt zijn naam aan technieken die hier werden ontwikkeld of geperfectioneerd. In de vijftiende eeuw ontwikkelde Angelo Barovier het cristallo, een bijna volkomen helder glas dat de basis werd voor spiegels en fijn tafelglas. Uit dezelfde werkplaatsen komen het lattimo, melkwit glas dat porselein imiteerde, en de filigrana, glas met ingesmolten witte of gekleurde draden. Bekend zijn ook de murrine: plakjes van staven glas met een patroon in doorsnede, die samen een mozaïek vormen. In de zeventiende eeuw volgde het avventurina, glas met fonkelende koperkristallen.

De familie Barovier werkt nog altijd op het eiland en is een van de oudste familiebedrijven ter wereld. Andere werkplaatsen zijn nieuwer, en naast traditionele vormen maken veel glasblazers ook hedendaags ontwerp.

Een glasblazerij bezoeken

Bij aankomst op Murano word je vaak aangesproken door mensen die je naar een demonstratie willen brengen. Die demonstraties zijn meestal gratis of goedkoop, en je ziet een glasblazer in een paar minuten een vaas of een paardje uit een klomp gloeiend glas vormen. Daarna volgt doorgaans de toonzaal. Er is geen verplichting om iets te kopen.

Wie meer wil zien dan een demonstratie, kan kijken bij de werkplaatsen langs de Fondamenta dei Vetrai, waar door open deuren vaak aan de ovens te zien is hoe gewerkt wordt. De Scuola del Vetro Abate Zanetti, de glasschool van het eiland, organiseert cursussen en workshops.

Echt Muranoglas herkennen

Een groot deel van het glas dat in de souvenirwinkels in Venetië en op Murano zelf wordt verkocht, komt niet van het eiland. Goedkope imitaties worden elders in grote aantallen gemaakt. Sinds 1994 bestaat daarom het keurmerk Vetro Artistico Murano. Werkplaatsen die het voeren, garanderen dat het glas op het eiland is gemaakt. Koop bij voorkeur rechtstreeks bij een werkplaats met dat keurmerk en vraag naar een certificaat. Een echt stuk handgeblazen glas is niet goedkoop. Een prijs die te laag lijkt, is dat meestal ook.

Het Museo del Vetro

Het glasmuseum van Murano is gevestigd in het Palazzo Giustinian, het vroegere bisschoppelijk paleis, aan het Canal Grande van Murano. De collectie loopt van Romeins glas uit opgravingen in de regio tot de vazen, kroonluchters en kunstobjecten van de twintigste eeuw. Het museum laat zien hoe de technieken zich ontwikkelden en is een goede plek om te beginnen, voordat je de werkplaatsen in gaat.

De kerken van Murano

Iets verderop langs het kanaal staat de Basilica dei Santi Maria e Donato, een van de oudste kerken van de lagune. De romaanse apsis, met galerijen aan de kant van het water, dateert uit de twaalfde eeuw, net als de mozaïekvloer van gekleurde marmer- en glasstukjes, met afbeeldingen van dieren en geometrische patronen. Achter het altaar hangen volgens de legende de botten van een draak die door de heilige Donatus werd verslagen. In de apsis staat een Byzantijns mozaïek van de Madonna op een gouden achtergrond.

De kerk van San Pietro Martire, aan de Fondamenta dei Vetrai, bewaart twee schilderijen van Giovanni Bellini: een Tenhemelopneming van Maria en een altaarstuk met de doge Agostino Barbarigo, die knielt voor de Madonna.

In de vijftiende en zestiende eeuw telde Murano vele kerken en kloosters. Het eiland was toen ook een zomerverblijf van rijke Venetiaanse families, met villa’s en tuinen. Onder Napoleon en de Oostenrijkers werden veel kerken gesloten en afgebroken. Wat nu overblijft, is een fractie van wat er ooit stond.

Een wandeling over Murano

Murano is compact en in een paar uur te voet te verkennen. De vaporetto-halte Colonna ligt aan het begin van de Fondamenta dei Vetrai, het kanaal met de meeste werkplaatsen en winkels. Het kanaal komt uit op het Canal Grande van Murano, dat het eiland in tweeën deelt. Aan de overkant, via de brug, liggen het Museo del Vetro en de basiliek.

Op Campo Santo Stefano staat een grote glazen komeet, een modern kunstwerk dat verwijst naar het ambacht. Aan de oostkant van het eiland staat de vuurtoren, bij de halte Faro. Wie verder loopt dan de eerste kades, komt in straten waar bewoners wonen en werken, en waar het merkbaar rustiger is dan in het centrum.

Eten en drinken op Murano

De trattoria’s op Murano serveren de keuken van de lagune: vis van de dag, pasta met zeevruchten, sarde in saor en in het voorjaar en najaar moeche, zachte krabbetjes die in hun vervellingsperiode worden gevangen en gefrituurd. De restaurants langs de Fondamenta dei Vetrai zijn ingericht op dagjesmensen. Een straat verder eet je vaak rustiger en goedkoper.

Murano combineren met andere eilanden

Op de route van Venetië naar Murano ligt San Michele, het kerkhofeiland van Venetië, omringd door een muur en cipressen. Vanaf Murano vaart lijn 12 verder naar Burano, het eiland van de gekleurde huizen, en naar Torcello, het eiland van de eerste nederzetting in de lagune. Met een dagkaart zijn alle drie op één dag te bezoeken, zoals beschreven in de dagtocht naar Murano, Burano en Torcello.

Praktische informatie

Vanaf Fondamente Nove, aan de noordkant van Venetië, varen de lijnen 4.1 en 4.2 in ongeveer tien minuten naar Murano. Vanaf het station en Piazzale Roma vaart lijn 3 rechtstreeks. Vanaf San Zaccaria, bij San Marco, doe je er met lijn 4.1 ongeveer veertig minuten over, omdat de boot eerst langs de oostkant van de stad vaart. Ook lijn 12 naar Burano stopt op Murano.

Een los vaporetto-kaartje is duur. Voor een bezoek aan Murano en de andere eilanden is een dagkaart van ACTV, het vervoerbedrijf van Venetië, vrijwel altijd voordeliger.

Voor Murano zelf is een halve dag voldoende. De meeste werkplaatsen zijn op werkdagen overdag open. In het weekend en aan het eind van de middag werken minder glasblazers aan de ovens.

Overnachten op Murano

Murano is een rustig alternatief voor overnachten in Venetië zelf. Er zijn enkele hotels en B&B’s, sommige in voormalige glasfabrieken. ’s Avonds, als de dagjesmensen vertrokken zijn, is het eiland stil, en in tien minuten ben je met de vaporetto in de stad. De prijzen liggen doorgaans lager dan in het centrum van Venetië.

Veelgestelde vragen over Murano

Hoe kom je van Venetië naar Murano?
Met de vaporetto. De snelste verbinding zijn de lijnen 4.1 en 4.2 vanaf Fondamente Nove, aan de noordkant van Venetië, in ongeveer tien minuten. Vanaf het station en Piazzale Roma vaart lijn 3 rechtstreeks. Ook lijn 12, die naar Burano gaat, stopt op Murano.

Is een glasblazerij bezoeken gratis?
Veel werkplaatsen bieden gratis of goedkope demonstraties aan, waarbij je in een paar minuten ziet hoe een glasblazer een object uit gloeiend glas vormt. Daarna volgt meestal een bezoek aan de toonzaal. Kopen is niet verplicht. Wie het ambacht uitgebreider wil leren kennen, kan terecht bij het Museo del Vetro of een workshop volgen bij de glasschool van het eiland.

Hoe herken je echt Muranoglas?
Echt Muranoglas wordt op het eiland zelf gemaakt en wordt verkocht door werkplaatsen met het keurmerk Vetro Artistico Murano. Vraag bij aankoop om een certificaat van echtheid. Veel goedkoop glas in de souvenirwinkels is elders gemaakt. Een te lage prijs is vaak een teken dat het geen handgeblazen glas van Murano is.

Hoeveel tijd heb je nodig voor Murano?
Voor een demonstratie, het Museo del Vetro, de basiliek en een wandeling langs de kanalen is een halve dag voldoende. Wie ook Burano en Torcello bezoekt, combineert Murano meestal in de ochtend met de andere eilanden in de middag.

Kun je op Murano overnachten?
Ja, er zijn enkele hotels en B&B’s op het eiland. Het is een rustig alternatief voor het centrum van Venetië, met lagere prijzen en een stille avond. Met de vaporetto ben je in tien minuten in de stad.