Carnaval in Venetië: geschiedenis, tradities en praktische tips

Twee weken per jaar, in de periode voor de vasten, vult Venetië zich met mensen in kostuums en maskers. Op het San Marcoplein poseren figuren in zijden mantels en gepoederde pruiken. In de steegjes lopen groepen in achttiende-eeuwse jurken, en op de kanalen varen boten vol verklede feestgangers. Het Carnaval van Venetië is een van de bekendste feesten ter wereld en trekt elk jaar honderdduizenden bezoekers. Achter het spektakel zit een geschiedenis van bijna duizend jaar, en een stad die het feest ooit bijna verloor.

De geschiedenis van het Carnaval van Venetië

Het carnaval wordt voor het eerst vermeld in een document uit 1094. In 1296 verklaarde de Senaat van de Republiek de dag voor het begin van de vasten tot officiële feestdag. Het feest gaat terug op oudere rituelen rond het einde van de winter, die door de kerk werden overgenomen als laatste periode van uitbundigheid vóór de vasten.

In de achttiende eeuw beleefde het carnaval zijn hoogtepunt. De viering begon vaak al op 26 december en duurde tot Vastenavond. Maskers mochten ook op andere feestdagen worden gedragen. Op de pleinen traden acrobaten, muzikanten en toneelspelers op. In de paleizen aan het Canal Grande werden gemaskerde bals gegeven, en de stad trok bezoekers uit heel Europa. Het was de tijd van Casanova, en de reputatie van Venetië als stad van vermaak en intrige stamt grotendeels uit deze periode.

Het masker: anoniem en gelijk

Het masker maakte het carnaval tot wat het was. Wie een masker droeg, kon zich onherkenbaar door de stad bewegen, en in theorie verdwenen daarmee de verschillen tussen rijk en arm, adel en volk. Edelen gokten in de ridotti, de speelhuizen, en burgers dreven onder het masker de spot met de autoriteiten. Anonimiteit had ook een keerzijde: in de carnavalsperiode nam de misdaad toe, en de Republiek vaardigde telkens nieuwe regels uit. Maskers waren verboden in kerken, en wie gemaskerd was, mocht geen wapen dragen.

De maskermakers, de mascareri, hadden sinds de vijftiende eeuw een eigen gilde. Hun ambacht, met maskers van papier-maché, leer en stof, bestaat nog altijd. Over de bekendste maskers, van de bauta en de moretta tot de pestdokter, lees je meer in de maskers van het Carnevale di Venezia.

Het verval en de terugkeer

In 1797 viel de Republiek Venetië en kwam de stad onder Frans en daarna Oostenrijks bestuur. De nieuwe machthebbers hadden weinig op met massale bijeenkomsten van gemaskerde burgers. Vooral onder de Oostenrijkers werden maskers verboden en verloor het carnaval zijn betekenis. Op de eilanden in de lagune, zoals Burano, bleef het in kleine kring gevierd, maar de grote viering verdween.

Pas in 1979 blies de stad het carnaval nieuw leven in, mede om bezoekers te trekken in de stille wintermaanden. Het werkte. Binnen enkele jaren groeide het feest uit tot het internationale evenement dat het nu is.

De hoogtepunten van het carnaval

Het carnaval opent met een optocht op het water. Op het Rio di Cannaregio varen boten en gondels met verklede roeiers, gevolgd door een feest langs de kaden. Op het San Marcoplein staat het podium waar in de loop van het carnaval de wedstrijden en voorstellingen plaatsvinden.

Het Festa delle Marie gaat terug op een legende uit de tiende eeuw, toen piraten twaalf jonge bruiden zouden hebben ontvoerd, die door de Venetianen werden bevrijd. Twaalf jonge vrouwen in historische kostuums trekken in optocht naar het San Marcoplein, waar er aan het einde van het carnaval één tot winnares wordt gekozen.

Het bekendste moment is de Vlucht van de engel, de Volo dell’Angelo. De winnares van het Festa delle Marie van het jaar ervoor daalt aan een kabel af van de klokkentoren van San Marco naar het plein, boven de menigte. Het carnaval sluit af met de Volo del Leone, de vlucht van de leeuw, het symbool van de stad.

Op het plein wordt ook de wedstrijd voor het mooiste kostuum gehouden. In de paleizen aan het Canal Grande worden gemaskerde bals georganiseerd. Het bekendste is het Ballo del Doge, sinds 1994 in het Palazzo Pisani Moretti, met een diner en optredens in achttiende-eeuwse stijl. Kaarten zijn duur en ruim van tevoren uitverkocht.

Eten tijdens het carnaval

Het carnaval is de tijd van de fritole, gefrituurde deegballetjes met rozijnen en pijnboompitten, soms gevuld met room of zabaione. De galani, dunne reepjes knapperig gefrituurd deeg bestrooid met poedersuiker, horen er ook bij. Bakkerijen in de hele stad verkopen ze alleen in de weken van het carnaval. Meer over de lekkernijen uit deze periode lees je in de smaak van de Italiaanse carnaval.

Praktische informatie

Het carnaval duurt ongeveer twee weken en eindigt op Vastenavond, de dag voor Aswoensdag. De datum hangt af van Pasen en verschuift dus elk jaar. In 2027 valt Vastenavond op 9 februari. Het volledige programma wordt jaarlijks door de stad bekendgemaakt.

In de weekenden, en vooral op de laatste zondag en Vastenavond, is het extreem druk. Rond het San Marcoplein wordt de looprichting dan geregeld. Door de week is het een stuk rustiger. Wie de mooiste kostuums wil zien, gaat vroeg in de ochtend naar het San Marcoplein of de kade bij San Giorgio Maggiore, voordat de menigte er is.

Je hoeft niet verkleed te zijn om mee te doen. Maskers zijn overal te koop, van goedkope souvenirs tot handgemaakte maskers in de ateliers van de mascareri. Kostuums zijn te huur, maar reserveer ruim van tevoren.

Overnachten tijdens het carnaval

Het carnaval is het hoogseizoen van de winter in Venetië, met de hoogste prijzen en de meeste volgeboekte hotels. Boek zo vroeg mogelijk. Wie in de stad wil overnachten, kiest bij voorkeur een wijk op loopafstand van San Marco, zoals Castello of Dorsoduro. Het alternatief is Mestre of het Lido. Van daaruit ben je in een kwartier in de stad, maar dan hangt de terugreis ’s avonds af van de laatste trein of vaporetto.

Veelgestelde vragen over het Carnaval van Venetië

Wanneer is het Carnaval van Venetië?
Het carnaval duurt ongeveer twee weken en eindigt op Vastenavond, de dag voor Aswoensdag. De exacte data hangen af van de datum van Pasen en verschillen daardoor elk jaar. Meestal valt het carnaval in februari, soms begint het eind januari. In 2027 valt Vastenavond op 9 februari.

Moet je verkleed zijn tijdens het carnaval?
Nee. De meeste bezoekers komen gewoon kijken, en veel dragen alleen een masker. Wie zich volledig wil verkleden, kan een kostuum huren in een van de ateliers in de stad. Voor de gemaskerde bals in de paleizen is een historisch kostuum wel verplicht.

Wat is de Vlucht van de engel?
De Volo dell’Angelo is een van de hoogtepunten van het carnaval. De winnares van het Festa delle Marie van het jaar ervoor daalt aan een kabel af van de klokkentoren van San Marco naar het plein, boven de menigte. Het plein is die dag erg vol, dus kom ruim op tijd.

Wanneer is het het minst druk tijdens het carnaval?
Door de week is het een stuk rustiger dan in de weekenden. De laatste zondag en Vastenavond zelf zijn de drukste dagen. Vroeg in de ochtend is het ook op het San Marcoplein nog rustig, en dat is het moment waarop verklede Venetianen en bezoekers poseren voor fotografen.