Jesi en de Verdicchio-wijnheuvels: een reis langs geschiedenis, witte wijn en Italiaanse charme

Wie Italië wil leren kennen voorbij de platgetreden paden van Toscane of Umbrië, vindt in Le Marche een even authentiek als veelzijdig alternatief. Deze regio aan de Adriatische kust biedt een verrassend palet aan landschappen, smaken en verhalen. In het hart ervan ligt Jesi, een ommuurde stad met middeleeuwse wortels, omgeven door glooiende heuvels waar een van de meest gewaardeerde witte wijnen van Italië wordt geproduceerd: de Verdicchio dei Castelli di Jesi. Deze regio, waar cultuur en landbouw in harmonie samenkomen, is een uitnodiging tot traag reizen, met aandacht voor detail, traditie en ambacht.

Stad Jesi: vestingstad met een koninklijk verleden

Jesi werd in 1194 de geboorteplaats van keizer Frederik II van Hohenstaufen, een van de invloedrijkste figuren uit de middeleeuwse geschiedenis van Europa. Een buste van de keizer markeert de plek waar hij in het openbaar werd geboren – een ongewoon eerbetoon dat de trots van de stad illustreert. De middeleeuwse muren van Jesi, nog grotendeels intact, omsluiten een compact historisch centrum met een karakteristieke rust.

Binnen deze muren bevindt zich een rijk cultureel erfgoed: kerken met barokinterieurs, Renaissance-paleizen en het Teatro Pergolesi, vernoemd naar de 18e-eeuwse componist Giovanni Battista Pergolesi. De sfeer in de stad is beheerst, elegant en doordrenkt van geschiedenis, maar zonder de overvolle toeristische drukte die elders in Italië voorkomt.

Bezienswaardigheden in Jesi: tussen kunst en architectuur

Een wandeling door Jesi begint vaak bij de Piazza Federico II, het kloppend hart van de stad. Van daaruit leiden smalle straatjes naar onder meer de Duomo di San Settimio, een 18e-eeuwse kathedraal gebouwd op oudere fundamenten, en het Palazzo della Signoria, waarin de gemeentelijke bibliotheek met zeldzame manuscripten is ondergebracht.

Het Pinacoteca Civica in het Palazzo Pianetti herbergt werken van Lorenzo Lotto, een Venetiaanse meester die een belangrijk deel van zijn oeuvre in Le Marche realiseerde. Dit paleis is op zichzelf al een kunstwerk, met een spectaculaire rococo-galerij die uniek is voor Centraal-Italië.

Wijnstreek Verdicchio dei Castelli di Jesi: een mozaïek van wijngaarden

Rondom Jesi ontvouwt zich een landschap van gecultiveerde heuvels, waar geometrische rijen wijnstokken de horizon ritmeren. De Verdicchio dei Castelli di Jesi is hier al sinds de Romeinse tijd in productie, maar kreeg pas in de twintigste eeuw serieuze erkenning. Deze witte wijn, gemaakt van de gelijknamige druif, staat bekend om zijn frisse zuren, delicate florale tonen en opmerkelijke bewaarpotentieel.

De ‘castelli’ uit de benaming verwijzen naar de reeks heuveldorpen die als wachters rondom Jesi liggen, zoals Staffolo, Cupramontana en San Paolo di Jesi. Deze dorpen, vaak nauwelijks groter dan een paar straten, bieden panoramische uitzichten en authentieke gastvrijheid.

Wijnproeverijen en agriturismi: het land beleven

Bezoekers kunnen bij talloze wijnhuizen in Le Marche terecht voor rondleidingen en proeverijen. Producenten als Sartarelli, Umani Ronchi en Fattoria Coroncino combineren moderne vinificatie met respect voor traditie. Vaak worden de proeverijen vergezeld van lokale producten zoals pecorino, salami of olijfolie, wat het geheel een gastronomische diepgang geeft.

Een verblijf op een agriturismo in Le Marche – vaak een gerestaureerde boerderij met uitzicht op de wijngaarden – biedt reizigers de kans om het ritme van het platteland van dichtbij mee te maken. Sommige agriturismi beschikken over een eigen cantina, moestuin of restaurant waar met seizoensgebonden ingrediënten wordt gekookt.

Gastronomie: eenvoud met karakter

De keuken van Jesi en omgeving is een weerspiegeling van het landschap: robuust, verfijnd en gericht op kwaliteit. Gerechten zoals vincisgrassi – een rijke ovenschotel die lijkt op lasagne maar steviger van karakter is – en coniglio in porchetta (konijn met venkel en kruiden) behoren tot de lokale specialiteiten. Vis is, ondanks de ligging landinwaarts, ook goed vertegenwoordigd dankzij de nabijheid van de Riviera del Conero.

Lokale markten, zoals die op donderdag in Jesi, zijn een uitgelezen plek om kennis te maken met typisch eten uit de regio, zoals caciotta-kaas, wilde kruiden en ambachtelijk gebak.

Routes voor wandelaars en fietsers: tussen wijnranken en middeleeuwse dorpen

De wijnheuvels rond Jesi lenen zich uitstekend voor wandelen tussen wijngaarden of het volgen van fietsroutes langs wijnhuizen. Bewegwijzerde routes verbinden dorpen als Montecarotto, Serra de’ Conti en Apiro, waarbij elke stop een nieuw uitzicht, een nieuwe wijn of een nieuw verhaal biedt. In het voorjaar en najaar is het landschap op zijn mooist, met bloesem of herfstkleuren als decor.

Dagtripjes en omliggende dorpen

Wie een vakantie in de Marken baseert in of rond Jesi, heeft een waaier aan dagtripjes binnen handbereik. Het schilderachtige Cingoli, ook wel ‘het balkon van de Marken’ genoemd, biedt indrukwekkende vergezichten tot aan de Adriatische zee. In Arcevia zijn nog negen middeleeuwse ‘castelli’ bewaard gebleven, terwijl Cupramontana zichzelf profileert als de ‘hoofdstad van de Verdicchio’, met een wijnmuseum en jaarlijks wijnfestival in oktober.

Voor een dagje kust zijn de stranden aan de Riviera del Conero – zoals Sirolo of Numana – bereikbaar in minder dan een uur rijden. Hier combineert men strandplezier met steile kliffen, helderblauw water en visrestaurants van hoge kwaliteit.

Praktische tips

• Vervoer: Jesi is bereikbaar per trein vanuit Ancona (ca. 30 minuten). Voor het verkennen van de heuvels en wijnroutes is een auto noodzakelijk.
• Beste reistijd: Voorjaar (mei-juni) en nazomer (september-oktober) zijn ideaal vanwege het milde klimaat en de oogstperiode.
• Accommodaties Jesi: Van historische hotels in het centrum tot een vakantiehuis bij de wijngaarden: de regio biedt uiteenlopende opties, met veel aandacht voor authenticiteit.
• Evenementen: In augustus viert Jesi het Palio di San Floriano, een middeleeuws festival met optochten, vaandelzwaaiers en lokale gerechten. In de herfst vinden tal van wijnfeesten plaats, zoals het Sagra dell’Uva in Cupramontana.

FAQ – Veelgestelde vragen over Jesi en de Verdicchio-wijnheuvels

• Wat zijn de belangrijkste bezienswaardigheden in Jesi?
  De middeleeuwse stadsmuren, Piazza Federico II, het Teatro Pergolesi en het Palazzo Pianetti met kunst van Lorenzo Lotto zijn de bekendste.
• Waar kan ik Verdicchio dei Castelli di Jesi proeven?
  Veel wijnhuizen in de heuvels rond Jesi bieden proeverijen aan, waaronder Sartarelli, Fattoria Coroncino en Vallerosa Bonci.
• Wat is de beste periode voor een vakantie in de Marken?
  Mei-juni en september-oktober zijn ideaal vanwege het aangename weer, minder toerisme en wijn- en oogstfeesten.
• Zijn er mooie dorpen rond Jesi om te bezoeken?
  Ja, dorpen zoals Cupramontana, Staffolo, Cingoli en Arcevia bieden cultuur, natuur en panoramische uitzichten.
• Wat zijn typische gerechten uit de regio Jesi?
  Probeer vincisgrassi, coniglio in porchetta, handgemaakte pasta’s, truffelgerechten en lokale kazen en wijnen.
• Hoe bereik ik Jesi vanuit Nederland of België?
  Vliegen op Ancona is de snelste optie (vluchten via Bologna of Rome), daarna per trein of huurauto naar Jesi.
• Is Jesi geschikt voor een rustige vakantie?
  Zeker. De stad biedt een ontspannen sfeer met cultuur, gastronomie en toegang tot natuur en stranden.