Trentino-Alto Adige is de noordelijkste regio van Italië en bestaat uit twee provincies met elk een eigen karakter. In het noorden ligt Zuid-Tirol, Duitstalig, alpien en georganiseerd rond Bolzano. In het zuiden ligt Trentino, Italiaanstalig, met Trento als hoofdstad en de noordpunt van het Gardameer binnen zijn grenzen. Een vakantie in Trentino-Alto Adige draait om dezelfde bergen, maar de dorpen, de keuken en zelfs de klank van de straat veranderen zodra de snelweg de provinciegrens bij Salorno passeert.
Wat de regio bindt, zijn de Dolomieten, het dal van de Adige en een lange geschiedenis als doorgangsgebied tussen Noord- en Zuid-Europa. Deze gids geeft een overzicht van beide provincies en wijst de weg naar de uitgebreide gidsen per gebied.
Waar ligt Trentino-Alto Adige?
Trentino-Alto Adige ligt in het uiterste noorden van Italië, tussen Lombardije in het westen en de Veneto in het oosten. In het noorden grenst de regio aan Oostenrijk en Zwitserland. Ze beslaat ongeveer 13.600 vierkante kilometer en telt ruim een miljoen inwoners, verdeeld over de provincies Bolzano en Trento. De Adige stroomt van de Reschenpas door de hele regio naar het zuiden, richting Verona.
Tot 1919 hoorde het gebied bij Oostenrijk-Hongarije. Na de Eerste Wereldoorlog kwam het bij Italië, en sinds 1972 hebben beide provincies een vergaande autonomie. In de Duitse taal heet de regio Trentino-Südtirol. Die dubbele naam vat de regio goed samen: Italiaans in het zuiden, Tiroolse tradities in het noorden, met daartussen een overgangsgebied waar beide samenvloeien.
Zuid-Tirol en Trentino: twee provincies, twee karakters
Zuid-Tirol voelt als een Alpenland dat toevallig in Italië ligt. Straatnamen zijn tweetalig, de dorpen hebben kerken met uivormige torens en op de menukaart staan knödel naast pasta. Bolzano is de hoofdstad, Merano het historische kuuroord en de Val Gardena het bekendste Dolomietendal.
Trentino is Italiaanser in taal, tempo en keuken. Trento is een renaissancestad met fresco’s op de gevels, Rovereto heeft een van de belangrijkste musea voor moderne kunst van Italië en in het zuiden reikt de provincie tot aan Riva del Garda. Ook in Trentino liggen Dolomieten: de Brenta in het westen en de Val di Fassa in het oosten.
Voor een eerste reis werkt een verdeling over beide provincies goed: een paar nachten in de Dolomieten van Zuid-Tirol en daarna een verblijf aan de meren of in de dalen van Trentino.
De Dolomieten van Trentino-Alto Adige
De Dolomieten staan sinds 2009 op de UNESCO-werelderfgoedlijst en het grootste deel ervan ligt in deze regio. De bleke kalkrotsen van de Dolomieten kleuren bij zonsondergang roze en oranje, en hun grillige vormen maken ze direct herkenbaar.
In Zuid-Tirol liggen de bekendste plekken: de Alpe di Siusi, de grootste hoogalm van Europa, de Val di Funes met het kerkje van Santa Maddalena voor de Odle, en de Val Gardena rond Ortisei. Op de grens met de Veneto staan de Tre Cime di Lavaredo, drie rotstorens die met een rondwandeling van ongeveer vier uur te omcirkelen zijn.
In Trentino vormt de Brenta een aparte bergketen ten westen van de Adige, met het Parco Naturale Adamello Brenta, gletsjers en het skidorp Madonna di Campiglio. Aan de oostkant ligt de Val di Fassa met Canazei aan de voet van de Marmolada, met 3.343 meter de hoogste top van de Dolomieten.
Wie de bergen per auto wil verkennen, volgt de Grande Strada delle Dolomiti van Bolzano naar Cortina d’Ampezzo. Een B&B in Ortisei, Castelrotto of Canazei ligt dicht bij de passen en de kabelbanen.
Meren: van het Gardameer tot het Lago di Braies
De meren van de regio zijn heel verschillend van karakter. In het zuiden reikt het Gardameer met zijn noordpunt tot in Trentino. Riva del Garda en het nabijgelegen Arco zijn bekend bij zeilers, klimmers en mountainbikers, omdat de wind er ’s middags betrouwbaar opsteekt en de rotswanden direct boven het water beginnen.
Hoger in Trentino ligt het Lago di Molveno aan de voet van de Brenta. Het Lago di Tovel stond tot de jaren zestig bekend om een alg die het water in de zomer rood kleurde. Het Lago di Caldonazzo en het Lago di Levico, ten oosten van Trento, zijn warme zwemmeren met kleine stranden. De route van de meren en valleien tussen Riva del Garda en de Valle dei Laghi verbindt een aantal van deze meren.
In Zuid-Tirol zijn de meren alpiener. Het Lago di Braies in de Val Pusteria is het bekendste bergmeer van de Dolomieten. Het Lago di Resia, waar een kerktoren uit het water steekt, ligt bovenin de Vinschgau, en het Lago di Caldaro ligt tussen de wijngaarden ten zuiden van Bolzano.
Aan het Gardameer is een appartement in Riva of Arco een praktische keuze voor een week met wandelen, fietsen en zwemmen.
Steden en kastelen
Trento kreeg wereldwijde bekendheid door het Concilie van Trente, dat tussen 1545 en 1563 de katholieke Contrareformatie vormgaf. Het Castello del Buonconsiglio, de residentie van de prins-bisschoppen, is het grootste monument van de stad. In Rovereto toont het MART moderne en hedendaagse kunst in een gebouw van Mario Botta.
In Zuid-Tirol combineert Bolzano arcaden en gotiek met het museum van Ötzi, de ijsmummie van ruim vijfduizend jaar oud. Merano heeft een negentiende-eeuwse kuurcultuur en de tuinen van Trauttmansdorff, en Bressanone was eeuwenlang de zetel van een prins-bisschop.
Door de ligging op de route tussen Noord- en Zuid-Europa staat de regio vol kastelen. Castel Beseno, boven het Adigedal ten zuiden van Trento, is het grootste vestingcomplex van Trentino. Castel Thun in de Val di Non is een van de best bewaarde kastelen van de regio, en Castel Tirolo bij Merano gaf het hele graafschap Tirol zijn naam.
Eten en wijn in Trentino-Alto Adige
De keuken van Trentino-Alto Adige volgt de taalgrens. In Zuid-Tirol domineren speck en canederli, Schlutzkrapfen en strudel. In Trentino komen vaker polenta, paddenstoelen, Grana Trentino en zoetwatervis uit de meren op tafel.
De regio is ook een belangrijke wijnstreek. Trento DOC is een mousserende wijn volgens de traditionele methode, gemaakt in de dalen rond Trento. De Teroldego Rotaliano is de rode wijn van de vlakte ten noorden van de stad. In Zuid-Tirol horen de lagrein en de gewürztraminer bij de bekendste druiven; die laatste dankt zijn naam aan het wijndorp Termeno.
In de herfst houden Zuid-Tiroolse boerenherbergen Törggelen, met nieuwe wijn, kastanjes en streekgerechten. Een agriturismo in het Eisacktal of langs de Zuid-Tiroolse wijnstraat is daarvoor een goede plek.
Trentino-Alto Adige in de winter
In de winter is de regio een van de grootste skibestemmingen van Europa. Het skiverbond Dolomiti Superski koppelt ongeveer 1.200 kilometer piste, met onder meer de Val Gardena, Alta Badia en de Val di Fassa. De Sellaronda, een skirondje van ongeveer veertig kilometer om het Sella-massief, verbindt drie van die dalen. In Trentino trekken Madonna di Campiglio en de Val di Sole een eigen publiek.
Vanaf eind november openen de kerstmarkten in Trento, Bolzano, Merano, Bressanone, Vipiteno en Brunico. Een overzicht staat in de kerstmarkten van Trentino-Alto Adige. Rond de feestdagen vragen veel hotels in de skidorpen een minimum aantal nachten.
Bereikbaarheid en reizen door de regio
Vanuit Nederland ligt Bolzano op ruim duizend kilometer, tien tot elf uur rijden via Duitsland, Oostenrijk en de Brennerpas. Trento ligt ongeveer zestig kilometer zuidelijker, drie kwartier verder over de A22. Die snelweg loopt door de hele regio van de Brenner tot Verona, en de spoorlijn ernaast verbindt Innsbruck, Bolzano, Trento en Verona. De dichtstbijzijnde grote vliegvelden zijn Verona en Innsbruck.
Voor fietsers loopt een fietspad langs de Adige over ongeveer driehonderd kilometer van de Reschenpas tot Verona, grotendeels vlak of licht dalend. Voor de bergdalen en passen is een auto het meest praktisch. Van Trento naar Riva del Garda is het ongeveer veertig kilometer, van Bolzano naar Canazei ruim vijftig over de bergweg.
Wie de regio in één reis wil zien, kiest het best voor een overnachting in het noorden en een tweede standplaats in het zuiden, bijvoorbeeld de Val Gardena gevolgd door het Gardameer.
Waar slapen in Trentino-Alto Adige?
In Zuid-Tirol liggen de meeste adressen in Bolzano, Merano, de Val Gardena en Alta Badia. Het aanbod aan boerderijvakanties is groot; een agriturismo met het keurmerk Roter Hahn is een werkend boerenbedrijf met eigen producten aan het ontbijt. In Trentino liggen de meeste mogelijkheden aan het Gardameer en in skidorpen als Madonna di Campiglio en Canazei. In Trento is een hotel in het centrum handig voor wie met de trein reist. Voor juli, augustus en de kerstperiode is vroeg boeken verstandig, want dan zijn de bergdorpen snel vol.
Veelgestelde vragen over Trentino-Alto Adige
Wat is het verschil tussen Trentino en Alto Adige?
Alto Adige is de Italiaanse naam voor Zuid-Tirol, de noordelijke provincie van de regio, waar de meerderheid Duits spreekt en Bolzano de hoofdstad is. Trentino is de zuidelijke, Italiaanstalige provincie rond Trento, die tot aan het Gardameer reikt. Samen vormen ze de autonome regio Trentino-Alto Adige.
Wat zijn de mooiste plekken in Trentino-Alto Adige?
De bekendste plekken liggen in de Dolomieten: de Alpe di Siusi, de Val di Funes, de Val Gardena, de Tre Cime di Lavaredo en het Lago di Braies. Daarnaast trekken de steden Bolzano, Merano en Trento veel bezoekers, net als de noordpunt van het Gardameer rond Riva del Garda.
Wat is de beste reistijd voor Trentino-Alto Adige?
Voor wandelen in de Dolomieten is de periode van half juni tot eind september het meest geschikt. In september en oktober volgen de wijnoogst en in Zuid-Tirol het Törggelen. Het skiseizoen loopt van december tot maart, en vanaf eind november zijn de kerstmarkten open.
Hoe combineer je Zuid-Tirol en Trentino op één reis?
De A22 verbindt beide provincies; van Bolzano naar Trento is het ongeveer drie kwartier rijden. Een gangbare opzet is een week met de eerste helft in de Dolomieten van Zuid-Tirol en de tweede helft in Trentino, bijvoorbeeld aan het Gardameer of in de Val di Fassa.