Culinaire Dolomietentocht: van de Wijnstraat naar het Lago di Carezza

Ten zuiden van Bolzano begint een route die in twee dagen van wijngaarden naar bergweiden voert, en van lagrein en gewürztraminer naar bergkaas en speck. De Culinaire Dolomietentocht volgt eerst de Zuid-Tiroolse Wijnstraat langs Appiano, Caldaro en Termeno, steekt dan de bergen over naar de Val di Fiemme en de Val di Fassa in Trentino, en keert via de Passo Costalunga en het Lago di Carezza terug naar Bolzano. Onderweg verandert niet alleen het landschap, maar ook wat er op tafel komt.

Het is een roadtrip door Zuid-Tirol en een stukje Trentino waarin de keuken de rode draad is: van de wijnkelders in het dal tot de berghutten op de passen, waar het eten eenvoudiger wordt naarmate de weg hoger klimt.

Etappe 1: Appiano en Caldaro aan de Wijnstraat

De Zuid-Tiroolse Wijnstraat is een van de oudste wijnroutes van Italië. Ze slingert van de noordrand van Bolzano naar het zuiden, door een breed dal waar wijnstokken tot aan de bosrand de hellingen op lopen. Het eerste deel, het Überetsch, is een plateau met wijngaarden, appelboomgaarden en meer kastelen dan dorpen. Boven Appiano staat Castel Hocheppan, een middeleeuwse burcht met een romaanse kapel vol fresco’s.

Een paar kilometer zuidelijker ligt Caldaro, in het Duits Kaltern, het bekendste wijndorp van de streek. In het centrum vertelt het Zuid-Tiroolse wijnmuseum de geschiedenis van de wijnbouw, van Romeinse amforen tot de moderne coöperaties. Onder het dorp ligt het Lago di Caldaro tussen de wijngaarden, een meer dat in de zomer warm genoeg is om in te zwemmen.

De wijn die hier het meest wordt gedronken, is de vernatsch, in het Italiaans schiava: een lichte, fruitige rode wijn die ook onder de naam Kalterersee wordt verkocht. Daarnaast groeien er lagrein, pinot bianco en sauvignon. Veel wijnhuizen hebben een proeflokaal; in de herfst serveren boerenherbergen nieuwe wijn met kastanjes tijdens het Törggelen.

Van Bolzano naar Caldaro is het ongeveer vijftien kilometer, twintig minuten rijden. Wie de route in twee dagen rijdt, kiest voor de eerste nacht een agriturismo tussen de wijngaarden van Caldaro of Appiano.

Etappe 2: Termeno en de gewürztraminer

Verder naar het zuiden ligt Termeno, in het Duits Tramin. Het dorp gaf zijn naam aan de gewürztraminer, een aromatische witte wijn met geuren van roos en lychee die over de hele wereld wordt gemaakt. Op de hellingen rond Termeno groeit hij nog altijd op de plek waar hij vandaan komt.

Boven het dorp staat het kerkje van Sint-Jakob in Kastelaz, met romaanse fresco’s van fabeldieren en monsters, een van de vreemdste beeldenreeksen van Zuid-Tirol. Vanaf het kerkhof kijk je over de wijngaarden tot aan het Lago di Caldaro.

Wie nog tijd heeft, rijdt door naar Egna, een oud marktstadje aan de Adige met een lange arcadestraat, voordat de weg de bergen in gaat.

Van Caldaro naar Termeno is het ongeveer tien kilometer, een kwartier rijden. Een B&B in Termeno is een rustig alternatief voor Caldaro, met het voordeel dat de weg naar de bergen ‘s ochtends direct begint.

Etappe 3: de Bletterbach-kloof bij Aldino

Vanaf het dal bij Egna klimt de weg in haarspeldbochten naar Aldino, een bergdorp op ruim 1.200 meter. Daar begint de Bletterbach, een kloof van ongeveer acht kilometer lang en honderden meters diep die deel uitmaakt van het UNESCO-werelderfgoed van de Dolomieten.

De wanden van de kloof tonen de opbouw van de Dolomieten in lagen, van rode zandsteen onderin tot het lichte dolomietgesteente bovenin. In de rotsen zijn sporen gevonden van reptielen die hier ongeveer 260 miljoen jaar geleden liepen. Een bezoekerscentrum bij de ingang legt die geschiedenis uit; de wandeling door de kloof kost een halve dag en vraagt stevige schoenen.

Na de wandeling verandert ook de keuken. Op deze hoogte staan geen wijngaarden meer, maar boerderijen met koeien, en op de kaart staan speck, bergkaas, gerstesoep en canederli.

Van Termeno naar Aldino is het ongeveer 25 kilometer, drie kwartier rijden via Egna. Wie de kloof uitgebreid wil verkennen, vindt in Aldino en Redagno een eenvoudig gasthuis of hotel met uitzicht over het dal.

Etappe 4: de Val di Fiemme en de Val di Fassa

Vanaf Aldino gaat de weg over een bebost bergzadel naar de Val di Fiemme, waar de route Trentino binnenrijdt. De taal verandert van Duits naar Italiaans, net als de keuken. Cavalese, de hoofdplaats van het dal, heeft een middeleeuws centrum met het beschilderde Palazzo della Magnifica Comunità, de zetel van een gemeenschap die de bossen van het dal al sinds de middeleeuwen collectief beheert. Het hout van die sparrenbossen wordt al eeuwen gebruikt voor muziekinstrumenten.

In de restaurants van het dal staan polenta, wild, paddenstoelen en de tortel di patate, een dunne aardappelkoek, op de kaart. Verder naar het noorden, voorbij Predazzo, begint de Val di Fassa. Moena is het eerste dorp en bekend om de Puzzone di Moena, een kaas met een sterke geur en een milde smaak, gemaakt van melk van de bergweiden.

De Val di Fassa is Ladinisch, net als de Val Gardena aan de andere kant van de Sella. Wie verder het dal in rijdt, komt in Canazei, aan de voet van de Marmolada.

Van Aldino naar Cavalese is het ongeveer 25 kilometer, van Cavalese naar Moena ongeveer twintig, samen anderhalf uur rijden. In Moena of Vigo di Fassa is een appartement een goede tussenstop als de route in drie dagen wordt gereden.

Etappe 5: de Passo Costalunga en het Lago di Carezza

Vanuit de Val di Fassa klimt de weg naar de Passo Costalunga, op ruim 1.750 meter, en daarmee weer terug naar Zuid-Tirol. Aan de ene kant rijst de Catinaccio op, de Rosengarten, waarvan de wanden bij zonsondergang rood kleuren. Volgens de legende is dat het rozenperk van dwergkoning Laurin, dat in het avondlicht nog even zichtbaar wordt.

Net voorbij de pas ligt het Lago di Carezza, een klein bergmeer aan de voet van de Latemar. Het water is groen en blauw tegelijk en verandert van kleur met het licht en het seizoen. Een pad rond het meer is in een half uur te lopen; vroeg in de ochtend is het er het stilst.

Op de pas en rond het meer liggen berghutten en restaurants met de keuken van de Dolomieten: Schlutzkrapfen met spinazie, hertengoulash met polenta en Kaiserschmarrn met vossenbessen. Dit deel van de route valt samen met de Grande Strada delle Dolomiti, die vanaf hier verder naar Cortina d’Ampezzo loopt.

Van Moena naar het Lago di Carezza is het ongeveer twintig kilometer, een half uur rijden. Wie bij het meer wil overnachten, vindt rond de Passo Costalunga en in Nova Levante een paar adressen in het bos.

Etappe 6: door het Eggental terug naar Bolzano

Na het meer daalt de weg via Nova Levante het Eggental in, een smalle kloof waar de weg tussen steile rotswanden en door korte tunnels naar beneden slingert. Aan het eind van de kloof, bij Cardano, ligt Bolzano.

In Bolzano komen alle smaken van de route samen. Op de Piazza delle Erbe staat elke ochtend een markt met fruit, groente, brood, kaas en speck. In de oude gaststuben rond de Lauben staan Tiroolse gerechten op de kaart, en Zuid-Tirol heeft voor zijn inwonertal opvallend veel restaurants met een Michelinster. De lagrein, de donkere rode wijn die rond Bolzano groeit, sluit de route af waar ze begon: tussen de wijngaarden.

Van het Lago di Carezza naar Bolzano is het ongeveer 25 kilometer, drie kwartier rijden door het Eggental. Bolzano is ook een goede uitvalsbasis om de route in losse dagtochten te rijden.

Waar slapen tijdens de Culinaire Dolomietentocht?

De route is in één lange dag te rijden, maar komt het best tot zijn recht in twee of drie dagen. Een logische indeling is een eerste nacht aan de Wijnstraat, rond Caldaro of Termeno, en een tweede nacht in de Val di Fassa of bij het Lago di Carezza.

Aan de Wijnstraat liggen veel wijnboerderijen die kamers verhuren, vaak met een eigen proeverij. In de bergen ligt de nadruk op familiepensions met halfpension, waar het diner een meergangenmenu met streekgerechten is. Wie geen koffers wil verslepen, kiest één accommodatie in Bolzano en rijdt de route in delen.

De route in één overzicht

De Culinaire Dolomietentocht loopt van Bolzano via Appiano, Caldaro, Termeno, Egna en Aldino naar Cavalese in de Val di Fiemme, verder naar Moena in de Val di Fassa, over de Passo Costalunga naar het Lago di Carezza en door het Eggental terug naar Bolzano. De totale afstand is ongeveer 150 kilometer, zonder stops ruim vier uur rijden.

De beste periode is van juni tot oktober, wanneer de passen sneeuwvrij zijn en de berghutten open. September en oktober zijn het mooist voor een culinaire reis: de druiven worden geoogst, de wijnhuizen schenken nieuwe wijn en in de bergen begint het wildseizoen.

Voor wie meer van Zuid-Tirol wil zien, sluit de Dolomieten-panoramaroute goed aan. Die volgt een andere lus, via Ortisei en de Passo Sella.

Veelgestelde vragen over de Culinaire Dolomietentocht

Hoe lang duurt de Culinaire Dolomietentocht?
De Culinaire Dolomietentocht is ongeveer 150 kilometer lang en zonder stops in ruim vier uur te rijden. Met wijnproeverijen, de wandeling door de Bletterbach-kloof en lunches onderweg zijn twee tot drie dagen een realistische planning.

Welke wijnen proef je langs de Zuid-Tiroolse Wijnstraat?
Langs de Zuid-Tiroolse Wijnstraat worden vooral vernatsch, lagrein en gewürztraminer gemaakt. De vernatsch is een lichte rode wijn die ook als Kalterersee wordt verkocht, de lagrein een donkere rode wijn uit de omgeving van Bolzano en de gewürztraminer een aromatische witte wijn uit Termeno.

Wat zijn typische gerechten in Zuid-Tirol en de Dolomieten?
Typische gerechten in Zuid-Tirol zijn speck, canederli, Schlutzkrapfen met spinazie, gerstesoep en Kaiserschmarrn. In de Trentiner dalen van de route, de Val di Fiemme en de Val di Fassa, staan daarnaast polenta, wild, de aardappelkoek tortel di patate en de kaas Puzzone di Moena op de kaart.

Wanneer is de beste tijd voor een culinaire reis door Zuid-Tirol?
De beste tijd voor een culinaire reis door Zuid-Tirol is september en oktober. Dan worden de druiven geoogst, schenken boerenherbergen nieuwe wijn tijdens het Törggelen en verschijnen wild en paddenstoelen op de kaart, terwijl de bergpassen nog open zijn.